تبلیغات
متن‌هایی برای گذار نظری - کارخانه ذوب مس سونگون؛ معضل یا راه حل؟

ساخت کارخانه‌های صنعتی جدید امید به پیداکردن شغل را در دل مردم ساکن در شهرها و روستاهای اطراف آن واحدهای تولیدی افزایش می‌دهد. مصوبه سال 1385 هیأت دولت در سفر استانی به آذربایجان شرقی که از ساخت کارخانه ذوب و پالایشگاه مس کاتد در محل معدن مس سونگون و توسعه آن خبر می‌داد، شوق بسیاری پدید آورد چرا که می‌توانست رونقی به اقتصاد مردم ورزقان و روستاهای اطراف بدهد و از مشکلات اقتصادی آن‌ها بکاهد. دولت وقت هم همین را می‌گفت اما هیچ‌کس درباره پیامدهای احتمالی یا حتمی آن بر زندگی مردم و جنگل ارسباران چیزی نگفت، مسائلی که باید در کنار آن اشتغال فرضی، باید مطرح می‌شدند. درواقع هنوز هم سکه کارخانه ذوب سونگون دو رو دارد. یک رو این است ‌که بعد از افتتاح در بهترین حالت می‌تواند برای 100 تا 150 نفر شغل ایجاد کند و روی دیگر این است که هزینه سنگینی روی دوش صنعت مس می‌گذارد، آلودگی محیطی ایجاد می‌کند و مشخصا حیات طبیعی را در جنگل ارسباران به خطر می‌اندازد و نه تنها ورزقان که اهر را هم از نظر آلودگی متأثر می‌کند. برای این‌که تصویر واضح‌تری از تبعات زیست‌محیطی کارخانه ذوب به دست بیاوریم، باید به تجربه‌ای مشابه در گوشه‌ای دیگر از کشور اشاره کنیم: کارخانه ذوب خاتون‌آباد.

 


یک تجربه مخرب: کارخانه ذوب خاتون‌آباد

سال‌ها پیش از این، افتتاح کارخانه ذوب معدن مس سرچشمه (خاتون‌آباد) نیز به این دلیل که برای مردم روستاهای اطراف شغل ایجاد می‌کند، شوق بسیاری بر انگیخت و مسئولان وقت اولویت‌شان را راه‌اندازی آن قرار دادند اما پس از نزدیک به دو سال آرام‌آرام اثرات آسیب‌زای زیست‌محیطی آن آشکار شد. مرگ‌ومیر گسترده احشام روستاییان از مسمومیت به دلیل استفاده از مراتع نزدیک کارخانه، دود اسیدی کارخانه و بیماری‌های ریوی ساکنان روستاهای اطراف و بایر و خشک‌شدن زمین‌های اطراف پیامدهای عادی چنین توسعه‌ای بودند.

شرکت ملی مس مسئولیت آسیب‌ها را پذیرفت: جریمه احشام پرداخت شد، تلاش‌های گسترده‌ای برای احیای زمین‌های اطراف صورت گرفت و با بالابردن فناوری فیلترینگ و ایجاد کارخانه تولید اسید سولفوریک دود حاصل از کارخانه ذوب به درون چرخه برگشت تا آسیب‌های زیست‌محیطی کنترل شود. اما همه این تلاش‌ها را زمین و هوای آلوده ناکام گذاشت.

دولت وقت دقیقا درباره همین تبعات سکوت کرده بود. هیچ‌کس به خاتون‌آبادی‌ها نگفت که نتیجه مستقیم راه‌اندازی کارخانه ذوب فقط اشتغال فرزندان‌شان نیست، بیماری خودشان و فرزندان‌شان هم هست.

حال باید وضعیت کنونی معدن سونگون را از این طرف هم دید و به آن توجه کرد. البته داستان ساخت کارخانه ذوب برای سونگون به امروز و دیروز مربوط نیست و داستانی طولانی با فرازونشیب‌های گوناگون است. این فرازونشیب‌ها نیز به پیچیدگی موضوع راه‌اندازی کارخانه ذوب برای مجتمع سونگون افزوده است.

 

داستانی 7 ساله

در سال 1387 مدیرعامل شرکت صنایع مس ایران خبر از ساخت مدرن‌ترین کارخانه ذوب مس کشور در شهرستان ورزقان داد و از بهره برداری آن تا پایان سال 91 گفت. در سال 1388 علی‌اکبر محرابیان، وزیر صنایع و معادن دولت وقت هم خبر از نهایی‌شدن پروژه داد.

این قول‌ها و وعده‌ها ادامه داشت تا این‌که حرف‌های رئیس مجمع نمایندگان آذربایجان شرقی در مجلس درباره‌ جلسه‌ای با مسئولان مس در سال گذشته خبر از تنشی دیرپا داد. «میرهادی قره سید» در گفت‌وگو با مهر گفت: اخیرا مجمع نمایندگان استان با مدیر عامل مس ایران جلسه‌ای داشتیم زیرا متاسفانه برخی شائبه‌ها در این باره وجود داشت که دولت و شرکت ملی مس ایران تصمیم به ساخت کارخانه ذوب در این استان ندارند.

مدیرعامل مس ایران در این جلسه گفته بود که مس سونگون تراز مالی خوبی ندارد پس باید کنسانتره مس سونگون (محصول اولیه و ناخالص مس) به کارخانه‌های ذوب کرمان منتقل شود. طرح این موضوع جلسه را به تنش می‌کشد و با قول وزیر درباره ماندن کنسانتره در مجتمع سونگون ختم به خیر می‌شود.

قره سید اضافه کرد که پس از به‌وجود‌آمدن این تنش‌ها، جلسه‌ای با حضور اعضای کمیسیون صنایع و معادن، مجمع نمایندگان استان و وزیر صنایع برگزار شد و قرار بر این شد تا هیأتی از نمایندگان استان و همچنین کمیسیون صنایع و برخی کارشناسان تشکیل شود تا به موضوع این کارخانه رسیدگی کند.

گویا کار آن هیأت به جایی نرسیده است که در مهر امسال مدیرعامل شرکت ملی مس در گفت‌وگو با ایلنا از توقف 6 طرح غیر اقتصادی و تعلیق فعالیت ۳ پروژه تا تکمیل مطالعات مربوطه خبر داد. یکی از پروژه‌های متوقف شده کارخانه ذوب و اسید مس سونگون بود. «احمد مرادعلیزاده» گفت: این طرح از یک سو به دلیل هزینه بالای ذوب و نداشتن صرفه اقتصادی و از سوی دیگر به دلیل ایجاد آلایندگی‌های زیست‌محیطی متوقف شد. ضمن اینکه سطح پیشرفت پروژه ذوب در حد تهیه مطالعات اولیه بود بنابراین با کارشناسی‌های دقیق و فنی که صورت گرفت، قرار شد از روش هیدورمتالورژی تبدیل کانس به کاتد به‌جای پروژه ذوب در سونگون استفاده شود. این اعلان، به‌ظاهر مُهر پایانی بود بر کارخانه ذوب در سونگون.

 

کشاکشی جاری و راه‌حل‌های جایگزین

مسئله کارخانه ذوب سونگون هنوز ادامه دارد. نمایندگان مجلس از این طرح دست بر نداشته اند و مردم هم امید زیادی دارند که اشتغالی که چنین پروژه‌ای می‌تواند به وجود آورد، زندگی‌شان را سروسامان دهد. مسئولان مس هم هنوز بر اقتصادی‌نبود و آسیب زیست‌محیطی برگشت‌ناپذیر آن تأکید می‌کنند. اما نکته مهم این است که آیا می‌توان از راه‌حل‌های جایگزین سخن گفت؟ این راه‌حل‌ها چه می‌توانند باشند؟ آیا به جای این کشاکشِ در آستانه 10 سالگی نباید در پی پروژه‌های جایگزین مرتبط به مجتمع مس سونگون بود تا هم خواست مردم محلی برآورده شود و هم شرکت ملی مس گرفتار هزینه‌های مضاعف اقتصادی و زیست‌محیطی نشود؟

این پرسش‌ها هنوز پاسخی ندارند و باید صبر کرد و دید که از درون این کشاکش چه چیزی سر بر خواهد آورد. 


برچسب ها: مس ، مس سونگون ، کارخانه ذوب ، محیط زیست ، اشتغال ،

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر